يافتهء در خارج فرض مىكند و احكامى را بر او حمل مىكند . آن اعتبار اولى را كه موضوع ، صرف ذات و ماهيت است و محمول صرفا ذاتيات ماهيات است « حمل اولى ذاتى » مىگوييم و آن اعتبار دومى را كه موضوع ، ماهيت است ولى ماهيت تحقق يافته ( كه قهرا داراى آثار خارجى است زيرا آثار بر تحقق و بر وجود ماهيت مترتب مىشود ) و قهرا يك سلسله احكام ديگر بر او بار مىشود ، « حمل شايع صناعى » مىگوييم « 1 » .

--> ( 1 ) . - هر تعريفى بالاخره همين طور است . در همه جا همين جور است . اختصاصى به اين مورد ندارد . استاد : بله ، در همه جا همين جور است . اختصاصى به اين مورد ندارد . ما هم نمىگوييم اختصاص به اين مورد دارد . ولى اشكال و شبهه در همه جا پيدا نمىشود ، در بعضى جاها پيدا مىشود ؛ يعنى در همهء ماهيات اينجور نيست كه در حمل اولى ، خودش حمل بشود و در حمل شايع نقيضش حمل بشود ، ولى در بعضى از مفاهيم اينجور است كه در مقام حمل اولى خودش حمل مىشود و در مقام حمل شايع نقيضش . مثلا در مقام حمل اولى ، ذاتيات مثلث بر او حمل مىشود و در مقام حمل شايع يك سلسله احكامى بر او حمل مىشود كه به هر حال آن احكام غير از ذاتيات است ولى عينا سلب همان ذاتيات نيست ، يعنى نقيض آن ذاتيات نيست . اما در بعضى جاها در حمل اولى ذاتيات حمل مىشود و در مقام حمل شايع كه مرتبهء ديگرى است يك چيزى كه درست نقيض آن ذاتيات است بر او حمل مىشود ؛ يعنى يك شىء در مرتبهء حمل اولى ، ذات را دارد و در مرتبهء حمل شايع صناعى نقيض ذات را دارد . مسألهء « جزئى » كه گفتيم همين جور است . اگر در مقام تعريف جزئى باشيم يعنى به مفهوم جزئى نظر داشته باشيم و بخواهيم ذات همين مفهوم را بيان و تعريف كنيم ، در تعريف اين مفهوم مىگوييم : « الجزئى هو ما لا يصدق على كثيرين » يعنى الجزئى جزئى . در اينجا حمل اولى ذاتى است و ما داريم همان مفهوم جزئى را مىشكافيم و توضيح مىدهيم . اما اگر در مرتبهء بعد به خود اين مفهوم به عنوان يكى از امور تحقق يافته نگاه كنيم كه آيا اين مفهومى كه الآن در ذهن وجود پيدا كرده است فقط بر يكى صدق مىكند يا بر اشياء متعدد صدق مىكند ، پاسخ اين است كه اين مفهوم بر امور كثيره صدق مىكند ، يعنى كلى است . بنابراين مفهوم جزئى به حمل اولى جزئى است ، نه مصداق جزئى است ، بلكه عين جزئى است ، و به حمل شايع كلى است يعنى مصداق كلى است . - مگر مفهوم « زيد » با مفهوم « جزئى » فرق دارد ؟ استاد : البته ؛ چون مفهوم « جزئى » كلى است ولى مفهوم زيد جزئى است . - آن وقت فرقش با نوع چه مىشود ؟ نوع انسان هم مفهومش كلى است و مصداقش جزئى . استاد : خوب ، باشد . مفهوم جزئى يكى از مفهومهاى كلى عالم است . مفهومهاى كلى عالم بعضى نوع‌اند ، بعضى جنس‌اند ، بعضى فصل‌اند ، بعضى عرض عام‌اند و بعضى عرض خاص . مسلّما مفهوم جزئى از براى مصاديق خودش از قبيل عرض عام و عرض خاص است ، چون « عدم صدق بر كثيرين » جزء ذات زيد كه نيست ، بلكه از